Kwellende kwesties: de toekomst van Schiphol

14/02/2019

Wicked problems zijn problemen die nauwelijks oplosbaar zijn, doordat het een in het ander grijpt, en het ander weer in het een. Als gevolg daarvan verdelen wicked problems de samenleving. Bij wicked problems worden mogelijke oplossingen betwist. Sterker nog: er is vaak niet eens overeenstemming over de feiten, of over de probleemdefinitie. Tot op heden ontbreekt een goede Nederlandse term voor wicked problems. Misschien is  ‘kwellende kwesties’ een goed alternatief.

De verdere ontwikkeling van luchthaven Schiphol mag je gerust een ‘kwellende kwestie’ noemen. Hoe weeg je economische belangen af tegen de zorgen van omwonenden? Hoe maak je afwegingen over duurzaamheid en mag de luchthaven groeien?

Deskundigen spreken elkaar tegen. Heftige opinies en zwaarwegende belangen lopen door elkaar heen. Niet zo gek dus dat tussen alle betrokkenen wantrouwen heerst. Hoe kom je uit zo’n patstelling? De beste eerste stap is een critical review. Een gesprek met alle betrokkenen die mee willen doen, waarin zij op zoek gaan naar de feiten waarover ze het wél eens zijn. Zo bepaal je de gedeelde kennisbasis en baken je de onzekerheden af.

Voor de Omgevingsraad Schiphol begeleidden Wim Derksen, oud-hoogleraar bestuurskunde, en ik drie critical review-sessies over kwellende kwesties rond Schiphol. Over de mogelijkheden om luchtverkeer te vervangen door treinvervoer, over de economische waarde van Schiphol en over het thema wonen en vliegen.

Mij vielen drie dingen in het bijzonder op:

1. De feiten blijken per deskundige te verschillen. We weten dus eigenlijk heel weinig.
2. Veel ‘feiten’ over Schiphol zijn berekend in modellen, en niet gemeten in de echte wereld. Die berekeningen komen vaak niet overeen met de werkelijke feiten.
3. Er is een groot verschil tussen die berekende feiten en de beleving van omwonenden. Daarmee gaapt er een grote kloof tussen de systeemwereld van het beleid en de leefwereld van de omwonenden.

De gedeelde kennisbasis blijkt dus nogal smal. En daarom rees bij mij de vraag: hoe nu verder? Als scenarioplanner begin ik vaak met een critical review, om te kijken welke kennis er in een organisatie aanwezig is. Maar dan gaan we verder: welke ontwikkelingen zijn onzeker, wat zijn de mogelijke scenario’s en welke positie neem je in die verschillende scenario’s in? Dat lijken mij relevante vervolgstappen voor de toekomst van Schiphol. Vooral als de feiten gemodelleerd zijn en de emotie hoog oploopt.

Jan Nekkers

Lees ook het artikel wat Wim Derksen hierover schreef:

Gedeelde kennis over #Schiphol

Benieuwd wat Futureconsult voor uw organisatie kan betekenen?

Neem contact met ons op via info@futureconsult.nl of 020 320 3100.